Podczas corocznego badania nietoperzy w Parku Lubomirskich naukowcy oznaczają około 11-13 gatunków tych latających ssaków, których w całej Polsce naliczono 28 gatunków. Nietoperze są w Polsce objęte ścisłą ochroną gatunkową, niszczenie siedlisk czy płoszenie jest zakazane. Są to zwierzęta społeczne, żyjące w gromadach, nierzadko mogą dożywać od kilkunastu do kilkudziesięciu lat. W ciągu roku wydają na świat tylko 1 młode. Polskie nietoperze żywią się owadami jak: komary, motyle nocne, chrząszcze, chrabąszcze czy muchówki, przy czym żaden z obecnych w Polsce gatunków nie konkuruje o pożywienie: każdy gatunek żywi się odrębnym rodzajem owadów.

Nietoperze są sprzymierzeńcami człowieka w walce ze szkodnikami upraw, lasów i parków: np. zjadają trociniarki, motyle nocne , których larwy drążą korytarze pod korą drzew, powodując ich obumieranie. Wg badań naukowców z Francji inwazyjną i powodującą zagładę bukszpanów ćmę bukszpanową włączyło do swojej diety 9 gatunków francuskich nietoperzy. Żywiący się komarami karlik malutki eliminuje z naszego sąsiedztwa uciążliwe  owady. Pojedynczy osobnik karlika jest w stanie w ciągu nocy zjeść do 2 tysięcy komarów.

Obecność nietoperzy z gatunku karlików w sąsiedztwie domów i gospodarstw jest zjawiskiem pozytywnym. Zwalczają owady znacząco ograniczając także rozprzestrzenianie się wirusów roślinnych. Owady żerując na roślinach przez całe swoje życie przenoszą choroby wirusowe. Nietoperze redukujące ilość owadów na danym terenie ograniczają rozprzestrzenianie się patogenów.

Jak zaprosić nietoperze do naszego sąsiedztwa?

Najprostszym sposobem, aby zaprosić nietoperze w nasze sąsiedztwo jest pozostawianie starych dziuplastych drzew, np. z odstającą korą, pod którą mogą się schronić te latające ssaki. Drzewa, które nie zagrażają ludziom, a są w schyłkowym okresie życia, stanową najlepsze schronienie dla wielu gatunków zwierząt.

Nietoperze żywią się w locie, nad taflą wody wieczorem i w nocy gromadzą się chmary owadów, to jak szwedzki stół dla naszych sprzymierzeńców. Obecność stawu czy oczka wodnego  w ogrodzie, na działce, w parku to zaproszenie dla nietoperzy.

Jeśli nie dysponujemy żadną z powyższych możliwości możemy umieścić na drzewie lub ścianie domu specjalny schron dla nietoperzy. Charakterystyczne cykanie, odgłosy godowe samców jesienią, to właśnie dowód na obecność tych małych ssaków.

W naszym parku umieściliśmy na drzewach 8 takich schronów wykonanych z trocinobetonu. W każdym z nich może się pomieścić do 10 ssaków. Na terenie Przemyśla badacze wykazali obecność następujących gatunków nietoperzy: gacek szary, gacek brunatny, nocek wąsaty, nocek Brandta, nocek rudy, mopek zachodni, mroczek posrebrzany, mroczek późny, borowiaczek, borowiec wielki, karliki (płowy, większy, drobny, malutki) . Karlik płowy tzw. „biały nietoperz” jest charakterystyczny dla miast Podkarpacia.

Nie ulega wątpliwości, że nietoperze są kluczowym elementem środowiska, działającym powszechnie, aktywnie i niemal niezauważalnie. Warto zadbać o dobrostan lokalnej populacji i zatroszczyć się, by bezpiecznie mogły przebywać w naszym sąsiedztwie.

Jak nie przeszkadzać nietoperzom?

Niezabezpieczone siatką wloty rynien są niebezpieczną pułapką nie tylko dla nietoperzy, ale i młodych ptaków. Prosta konstrukcja z siatki, w górnej części rynny zapobiega uwięzieniu zwierząt. Podobna sytuacja dotyczy przewodów kominowych.  

Podczas ociepleń zimowych, nietoperze miejskie często korzystają z tymczasowych odpoczynków na balkonach. Niestety, puste naczynia, wiadra, donice i klosze mogą się stać pułapką dla wielu gatunków. Zwierzęta nie mają możliwości wdrapać się po gładkich ściankach naczynia, a nie odwiedzane zimą balkony stają się niebezpieczne, gdyż pomoc nie zawsze nadejdzie w porę. Dobre nawyki – odwracanie pustych naczyń sprawia, że szanse bezwiednego uwięzienia nietoperzy maleją. Również ograniczenie stosowania sztucznych źródeł światła na zewnątrz budynków jest sporym ułatwieniem dla nietoperzy. Niektóre gatunki, np. nocki, gacki czy mopek zachodni są wrażliwe na intensywne oświetlenie i nie potrafią opuścić miejsca doświetlonego w nocy.

Tekst w oparciu o:

zielonamrowka.org/bioroznorodnosc/nietoperze-nocni-sprzymierzency-ludzi-i-miast/2297/

rpn.gov.pl – Nietoperze Roztoczańskiego Parku Narodowego i Roztocza

„Nieptaki nocnego nieba” – Konrad Sachanowicz, Ptaki Polski 3/2024 (72) str. 54-55

„Nietoperze miast Podkarpacia” – Konrad Sachanowicz, RDOŚ w Rzeszowie, 2025

opracowanie:

mgr inż. Hanna Fleszar