Logo PANS
2026-11-16

Jesienna pielęgnacja drzew w Parku  Lubomirskich


Zanim nastąpią zimowe warunki: okiść, śnieżyce połączone z wiatrem i mróz, w Parku Lubomirskich przeprowadzono prace pielęgnacyjne przy drzewach. Strącane były suche gałęzie, a najbardziej zagrażające tzw. V-kształtne rozwidlenia konarów drzew rosnących nad alejkami parkowymi zabezpieczono specjalnymi elastycznymi wiązaniami zapobiegającymi ich rozłamaniu. Najbardziej niebezpieczne i grożące wywróceniem się drzewa wycięto.

Niebezpieczna lipa z ogromnym pustym już ubytkiem wewnątrz pnia między ul. Żołnierzy 1 Armii WP a alejką w parku. Fot. Hanna Fleszar

Wypróchnienia, rozległe ubytki w drewnie, tzw. dziuple, w podstawie pnia są najczęstszą przyczyną zakwalifikowania drzewa, jako grożącego wywróceniem się i w konsekwencji wydania decyzji o usunięciu.

Potężna dziupla u podstawy pnia, osłabienie statyki drzewa, w konsekwencji drzewo musiało zostać ścięte. Fot. Hanna Fleszar

Duże około 20-metrowe drzewo może osiągać masę od 10 do 30 ton, a w okresie pełni sezonu z liśćmi ta masa dodatkowo wzrasta. Obrazowo można porównać masę liści rozłożystego drzewa do masy małego samochodu.

Kiedy podstawa pnia jest osłabiona wskutek degradacji drewna (spowodowanej działaniem patogenów grzybowych) drzewo staje się zagrożeniem dla otoczenia.

Grzyby najczęściej atakują martwe tkanki drewna. A drewno u podstawy drzew zamiera często z winy człowieka: bagatelizowane przez nas uszkodzenia kory podczas koszenia, deptanie, przejeżdżanie autem zbyt blisko drzew i w konsekwencji niszczenie kory w nabiegach korzeniowych. Raz zniszczona kora nie może się odbudować, drewno zamiera i może zostać zaatakowane przez grzyby. Proces rozkładu drewna zależnie od rodzaju patogenu może zająć kilka, kilkanaście lub więcej lat.

O ile drzewo rośnie w lokalizacji rzadko uczęszczanej przez ludzi może być pozostawione i stać się mikrosiedliskiem dla świata fauny od stawonogów przez drobne kręgowce do ssaków typu borsuki czy lisy.

Dziupla pod pniem ściętego drzewa mogąca służyć, jako schronienie dla małych zwierząt. Fot. Hanna Fleszar

Martwe drzewo jest o wiele bogatszym siedliskiem w przyrodzie niż żywe. Obumierając latami stopniowo zasiedlane jest przez kolejne pokolenia stawonogów, chrząszczy, korników, żywiących się nimi ptaków, wiewiórek wykorzystujących dziuple na konarach, drobnych ssaków znajdujących schronienie w wypróchniałej podstawie pnia. A  na koniec martwe drewno jest bogatym źródłem składników mineralnych, które często po setkach lat związania w postaci tkanek drewna (ligniny i celulozy) wracają do gleby i zasilają nowe rośliny.

Drewno w znacznym stopniu rozkładu, widoczne korytarze i otworki – skutek działalności owadów. Fot. Hanna Fleszar

W pielęgnacji drzew obecnie dominuje spojrzenie obejmujące całe spektrum przyrodnicze: zostawia się fragmenty konarów z dziuplami o ile nie grożą odłamaniem się, uschnięte konary nadcina się w sposób, aby przyspieszyć zasiedlenie przez organizmy zwierzęce jednocześnie pozostawiając je bezpieczne dla ludzi.

Konar pozostawiony kilka lat temu, obecnie z licznymi dziuplami, w których bytują ptaki. Fot. Hanna Fleszar
Suchy konar ucięty na bezpiecznej wysokości i pozostawiony dla przyszłych dziupli. Góra gałęzi przycięta w sposób naśladujący naturalne złamanie, jest tzw. weteranizacja drzew. Fot. Hanna Fleszar.

Estetyka spojrzenia na drzewo przez człowieka ustępuje pola estetyce przyrody i jej prawom: kiedyś usuwało się każdy suchy konar i drzewo było wręcz sterylnie przycinane, dzisiaj sprawdza się czy dany suchy konar można bezpiecznie tylko skrócić, aby pozostawić siedlisko dla zwierząt. Pniaki po ściętych drzewach pozostawia się w parkach do naturalnego rozkładu, aby najpierw stały się ekosystemem dla mnóstwa gatunków flory i fauny. W ten sposób dbamy o tak potrzebną bioróżnorodność.

opracowanie: mgr inż. Hanna Fleszar