W kalendarzu i przyrodzie mamy wiosnę. Park Lubomirskich w Przemyślu zaczyna rozkwitać. Początkiem marca można było zobaczyć nieliczne jeszcze w parku przebiśniegi. Teraz pomiędzy bezlistnymi drzewami można już zauważyć kolejne wiosenne kwiaty parkowego runa: fiołki, złocie, zawilce, kokorycze, śledziennice. Kwitną też pierwsze wiosenne krzewy: oczary, derenie jadalne i forsycje.

Śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis) rodz. amarylkowate

Roślina lekko trująca dla ludzi i zwierząt. Wszystkie części rośliny, w tym cebulki, zawierają toksyczne alkaloidy (np. likorynę), które po spożyciu mogą powodować bóle brzucha, nudności, wymioty i biegunkę. U wrażliwych osób kontakt z rośliną może wywołać alergię. Roślina prawnie chroniona.

Fiołek wonny (Viola odorata) rodz. fiołkowate

Roślina jadalna w formie surowej, kwiaty dodawano do sałatek lub deserów lub kandyzowano w cukrze, dawniej robiono z nich syrop na kaszel. W średniowiecznych zamkach kwiaty fiołków rozsypywano na podłogach żeby zniwelować zapach stęchlizny, pleśni i wilgoci.

Złoć żółta (Gagea lutea) rodz. liliowate

Ze względu na gwiaździsty kształt kwiatu, potoczna angielska nazwa brzmi „Yellow Star of Bethlehem” – żółta gwiazda betlejemska. Ze względu na dużą zawartość skrobi w cebulkach uznana jest za roślinę jadalną w wyjątkowych wypadkach. Jest wskaźnikiem żyznych bogatych w azot gleb.

Zawilec gajowy (Anemone nemorosa) rodz. jaskrowate

Roślina lecznicza wykorzystywana w medycynie ludowej i trująca. Protoanemonina powstająca w wyniku rozpadu ranunkuliny, znajdującej się we wszystkich częściach zawilca, jest substancją silnie drażniącą skórę i błony śluzowe.

Kokorycz pusta (Corydalis cava)  rodz. makowate

Roślina nie  jest objęta ochroną ale stanowi roślinę żywicielską dla larw motyla niepylaka mnemozyny, który jest objęty ochroną ścisłą. Roślina ze względu na zawartość alkaloidów (takich jak korydalina czy bulbokapnina) ma właściwości lecznicze ale i trujące. Stosowana w stanach depresyjnych, uspokajająco, przeciwlękowo, wspomagająco w poprawie pamięci i rozluźnieniu mięśni.

Śledziennica skrętolistna (Chrysosplenium alternifolium) rodz. skalnicowate

Roślina pod częściową ochroną. Roślina jadalna o lekko gorzkim posmaku. Jako że jest rozprzestrzeniona od Europy aż po północno-zachodnią Azję stosowana jest w tradycyjnej medycynie tybetańskiej przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo, przeciwko chorobom wątroby. W Polsce w medycynie ludowej leczono nią choroby śledziony, a także podrażnienia skóry. Współczesne badania potwierdziły właściwości lecznicze śledziennicy, ponadto wykazały działanie antynowotworowe i antywirusowe.

Miodunka ćma (Pulmonaria obscura) rodz. ogórecznikowate

Kolor kwiatów miodunki zmienia się od różowego do niebieskiego w miarę przekwitania, dlatego na jednej roślinie mogą być różnokolorowe kwiaty. Roślina lecznicza, korzystnie wpływa na drogi oddechowe, przyspiesza gojenie się uszkodzonej tkanki płuc, zwapnienie ognisk gruźliczych, usuwanie wydzielin z górnych dróg oddechowych, pobudza ruchy ich nabłonka rzęskowego. Stosuje się ją, przeważnie w mieszance z innymi ziołami, jako środek wykrztuśny przy przewlekłym nieżycie oskrzeli oraz pomocniczo przy gruźlicy i zapaleniu płuc.

Podbiał pospolity (Tussilago farfara) rodz. astrowate

Roślina lecznicza, której surowiec leczniczy stanowi liść. Właściwości podbiału, dzięki obecności śluzu, wykorzystuje się przy stanach zapalnych krtani i górnych dróg oddechowych. W medycynie ludowej liście podbiału przykładano na stłuczenia i siniaki na skórze.

Krokus, szafran (Crocus) rodz. kosaćcowate

Roślina występuje od czasów starożytnych w kulturze i sztuce kulinarnej. Według mitologii greckiej Krokos (Crocus) był młodzieńcem, który został zamieniony w szafran (krokus). Wysuszone znamiona szafranu uprawnego używane są jako przyprawa. Ten żółty proszek jest najdroższą przyprawą na świecie. Na zebranie 1 kg znamion potrzeba 150 tys. kwiatów szafranu uprawnego. Szafran barwi potrawy na żółto. Zbyt duża ilość szafranu sprawia, że potrawa staje się gorzka. Szafran najczęściej stosuje się do przyprawiania ryżu, owoców morza, zup i ciast. Jako afrodyzjak stosowany był przez Asyryjczyków, Fenicjan, Greków, Arabów, a nawet Brytyjczyków, którzy od XIV w. hodowali go w Saffron Walden.

Ziarnopłon wiosenny, jaskier wiosenny (Ficaria verna) – rodz. jaskrowate

Występuje na  żyznych glebach Europy i zachodniej Azji, pospolity w Polsce Cała roślina w okresie kwitnienia i później jest trująca z powodu obecności w tkankach glikozydu – ranunkuliny, ale wcześniej liście są jadalne i dawniej były ważnym źródłem witaminy C na przednówku. W Niemczech ziarnopłon nazywany był skorbutkraut. Bulwy ziarnopłonu były spożywane już w mezolicie i neolicie, o czym świadczą znaleziska archeologiczne z różnych miejsc w Europie. Z bogatych w skrobię bulw korzeniowych uzyskiwano dawniej krochmal.

Wiosenne kwiaty będą królować do momentu aż liście drzew zasłonią dostęp światła słonecznego do podłoża, wtedy rozwiną się rośliny  późnej wiosny i wczesnego lata.

Oczar wiosenny (Hamamelis vernalis) rodz. oczarowate

Oczar wiosenny pochodzi ze środkowej Ameryki Północnej. Roślina o pachnących kwiatach rozkwitających często już w lutym, co o tej porze roku jest wyjątkiem.  Roślina lecznicza i stosowana w kosmetyce.

Dereń jadalny (Cornus mas) rodz. dereniowate

Dereń jadalny rozpoczyna kwitnienie przed forsycją. Uprawiany jest jako krzew owocowy, jego jadalne owoce przetwarza się na dżemy, galaretki, soki, nalewki, ale efekt dekoracyjny kwitnących krzewów jest nie do przecenienia.

Zapraszamy na spacery po Parku Lubomirskich w Przemyślu, jednocześnie przypominamy, że naszym roślinom jest dobrze tu gdzie są i nie chcą być zrywane, wykopywane czy w inny sposób zabierane z parku.

oprac. mgr inż. Hanna Fleszar